مقالات روانشناسی

راه‌های رشد فکری و مغزی کودکان

alt

وقتی نوزادی متولد می شود مغز او کاملاً آماده است تا یک سری روابط را در حین یادگیری و تجربه موقعیتهای گوناگون زندگی ایجاد نماید .ایجاد این روابط در ذهن و مغز کودک از همان بدو تولد آغاز شده و تا بزرگسالی هم ادامه می یابد .تحقیقاتی که اخیراً انجام شده اطلاعات جدید و قابل توجهی را در این زمینه به دست داده اند .

از جمله این که مغز انسان به هنگام کودکی، سریعترین میزان رشد را دارد تا آنجا که در پنج سالگی طفل به ۹۰ درصد رشد نهایی خود می رسد اما پرسش این است که اصولاً آگاهی درباره رشد مغزی کودکتان تا چه حد حائز اهمیت است؟ دانشمندان معتقدند رشد مغزی در کودکان طی یک دوره زمانی بسیار کوتاه اتفاق می افتد به طوری که در مواردی این تغییرات به حدی شدیدند که آثار بلندمدتی بر روی فکر و ذهن کودک برجا می گذارند.
آنها این دوره های زمانی خاص را که رشد مغزی کودک در طول ۵ تا ۶ سال اول زندگی به بیشترین حد خود می رسد، دوره های بحرانی می نامند .تصور آن است که این مرحله نیز مانند دیگر مراحل برجسته و مهم در زندگی کودکان مثل یادگیری، راه رفتن، صحبت کردن، بازی کردن و … از مهمترین دوره هایی هستند که در آن مهارتهای خاصی در کودک به طور طبیعی توسعه پیدا می کند. براین اساس، تجربیات اولیه کودکان، نقش مهمی را در موفقیتهای تحصیلی و زندگی آینده آنان بازی می کنند.
پژوهشگران معتقدند وقتی والدین کودک را تغذیه می کنند، او را نوازش کرده، راه می برند یا با او صحبت می کنند، برایش لالایی و شعر می خوانند، ضمن آموزش برخی مهارتهای کلیدی، روابط ذهنی و مغزی او را هم بهبود می بخشند که این امور سبب می شود تا طفل یاد بگیرد نسبت به دیگران چه احساسی داشته باشد یا چگونه با دیگران و دنیای اطرافش ارتباط برقرار کند.

● نیاز کودکان در این مرحله چیست؟
با اینکه آگاهی از رشد ذهنی و مغزی کودک از اهمیت خاصی برخوردار است، اما لزومی ندارد که شما نسبت به آن بیش از حد نگران باشید، فراموش نکنید که کودکان با تواناییهای خاص خود برای یادگیری، متولد می شوند و بسیاری از مهارتها را بدون نیاز به آموزش یاد می گیرند. به عنوان مثال، شما نمی توانید به کودکتان یاد بدهید که حرف بزند بلکه با به کار بردن روشها و تجربیات خود، او را تشویق می کنید تا مهارتهای زبانی خویش را توسعه دهد.
اگر کودک شما به مهد کودک می رود و ساعاتی از روزش را در محیطهای آموزشی کودکانه سپری می کند حتماً به طور مرتب با مربیان او در تماس باشید و از آنها بپرسید آیا نوع آموزش و مراقبت آنها از کودک شما به گونه ای هست که او را تشویق به رشد فکری و یا کشف چیزهای تازه کنید؟ سعی کنید کاملاً درباره نوع برنامه های آموزشی و تربیتی او در محیط مهد کودک حساس باشید و با آگاهی کامل از آن برنامه ها به همان نحو و کیفیت آنها را در خانه نیز انجام دهید.

▪ در اینجا نکاتی را در مورد گروههای سنی مختلف متذکر می شویم:
۱) نوزادان
تغذیه خوب و مناسب برای رشد بدن و مغز کودکان بسیار حائز اهمیت است. پس از شیر مادر، سبزیجات، میوه جات، دانه ها و غلات می توان به عنوان برخی از مواد غذایی مغذی استفاده کرد.
– با او زیاد صحبت کنید. زبان طبیعی ترین راه برای جلب توجه و برقراری ارتباط با کودک است. هر صدایی که درمی آورد شما هم آن را تکرار کنید یا برایش لالایی بخوانید. وقتی در حال انجام کار خاصی هستید، مثلاً به او لباس می پوشانید یا او را حمام می کنید، برایش بگویید که دارید چه کاری انجام می دهید.
– برایش کتاب بخوانید. کودکان خواندن و نوشتن را از طریق شنیدن مکرر یاد می گیرند. کتابهای بسیاری در بازار وجود دارند که می توانید آنها را برای نوزادان بخوانید.
– به حرکات و واکنشهایش پاسخ دهید. وقتی کودکتان گریه می کند، در واقع با این کار می خواهد توجه شما را به خود جلب کند. برای پاسخگویی به این خواسته اش به او نگاه کنید، او را بردارید و راه ببرید. شیرش بدهید یا پوشکش را عوض کنید. فکر نکنید که با این کارها او را لوس می کنید بلکه به او می آموزید که به او و نیازهایش توجه دارید و می توانید تکیه گاه خوبی برای احساساتش باشید.
– احساس امنیت را در نوزادتان تقویت کنید. محیط خانه را آرام و ایمن نگه دارید تا کودک احساس راحتی کند. مراقبت همراه با مهر و عاطفه به او کمک می کند تا احساس آرامش خاطر و امنیت کند، همین امر موجب سلامتی روان و رشد مغزی او می شود.
۲) کودکان نوپا
به منظور توسعه تواناییهای زبانی کودک مرتب از او سؤال کنید. به عنوان مثال بپرسید: «برای صبحانه چی دوست داری بخوری؟» از او بخواهید کارهای ساده انجام دهد «حالا، کتابت را باز کن» از بازیهای انگشتی (مثل اتل متل توتوله و …) استفاده کنید. این، روش بسیار مناسبی هم برای سرگرمی و توسعه مهارتهای زبانی کودک محسوب می شود.
– با انجام حرکات ساده و نرمش با او بپردازید. حرکت موجب افزایش سطح هوشیاری و تکامل ذهنی کودک می شود .به منظور سرگرمی کودک نوپای خود، او را قدم به قدم راه ببرید یا به وسیله وسایل ارزان قیمت و اسباب بازیهای خانگی با او بازی کنید.
– کودک نوپای شما این توانایی را دارد که وقتی شما شعرهای مورد علاقه اش را می خوانید یا موقع خواب داستانی برایش تعریف می کنید، شما را همراهی کند .بنابراین با پرسیدن سؤالاتی ترغیبش کنید تا در خواندن با شما همراه شود .مثلاً بپرسید: «تو فکر می کنی که او مادرش را پیدا می کند یا نه؟» با این کار یعنی خواندن، شعر و داستان را بخشی از برنامه روزانه کودک خود قرار دهید.
– او را برای انجام فعالیت بیشتر تشویق کنید. به عنوان مثال از او بخواهید با قرار دادن همه جورابها در یک سبد مخصوص، در شستن لباسها به شما کمک کند یا با انجام یک کار ساده، شما را در امر آشپزی یاری کند.
– بگذارید خودش را کشف کند .به کودکان باید این فرصت را داد تا جهان اطرافشان را به سبک و شیوه خودشان کشف کنند. البته در محیطی امن و بی خطر و از این طریق است که آنها یاد می گیرند لمس کنند، مزه کنند، بچشند، صداها را بشنوند و احساس کنند. وسایل ایمن و متنوعی از قبیل کتاب، اسباب بازیهای مختلف و.. .را در اختیارشان بگذارید زیرا باعث ایجاد انگیزه و علاقه بیشتری برای کشف جهان اطراف و محیط در آنها می شود.
۳) سایر کودکان
بد نیست بدانید مهارتهای زبانی کودکان در سنین بالاتر هم با سرعت قابل توجهی رشد می کند و توسعه مهارتهای اساسی گفتاری در آنان تا سنین ۸و ۹ سالگی ادامه می یابد .همان طور که کودک شما پا به سنین پیش دبستانی و مدرسه می گذارد، می توانید سؤالات بیشتری از او بپرسید مثلاً فکر می کنی بعداً در این داستان چه اتفاقی می افتد؟»
– تمرینات خواندن و نوشتن را افزایش دهید. کودکتان را با محیطی پر از تصاویر گوناگون و وسایل علمی، هنری مانند کتاب، روزنامه و مجلات سرگرم کنید .کلمه سازی و بازی با کلمات را بخشی از برنامه روزانه او قرار دهید. این کار به آمادگی هر چه بیشتر او برای خواندن کمک می کند.
– در انتخاب دوست به او کمک کنید. در سنین قبل از مدرسه، کودکان یاد می گیرند که با سایر همسالان خود بازی کنند و در جمع آنها باشند.
لذا مهارتهای اجتماعی از طریق تمرین و کاربرد صحیح است که رشد پیدا می کند .پس سعی کنید او را در بازی با سایر کودکان تشویق کنید. هم چنین انتظار نداشته باشید که کودکان در این سنین بتوانند در هر برنامه ای شرکت کنند و این راهنماییهای خوب شماست که به آنها در انتخاب هر چه بهتر دوست کمک خواهد کرد.
البته همان گونه که کودک شما رشد می کند و بزرگتر می شود تمام فعالیتهای فکری و ذهنی او نیز بر اساس یافته های قبلی اش شکل می گیرد .لذا نکته قابل توجه و مهم در اینجا این است که اگر چه دوره های زمانی خاصی برای رشد فکری و یادگیری کودک مناسبترند، (از زمان تولد تا ۵ سالگی) اما این را همیشه به خاطر داشته باشید که هیچ گاه برای تربیت صحیح و رشد فکری کودکان دیر نیست .پس از همین حالا شروع کنید.

—————————–

منبع: newm ind.mi hanblog.co m

نمایش بیشتر

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن